In hoofd- of bijberoep?

Als je start als zelfstandig ontwerper kan je dat in hoofd- of bijberoep doen. Je bent zelfstandig in hoofdberoep als je zelfstandige activiteit je enige of voornaamste bezigheid is en je geen ander eigen statuut hebt waarvoor je sociale zekerheidsbijdragen betaalt. Als je tegelijkertijd met je zelfstandige activiteit nog een andere beroepsactiviteit uitoefent voor een werkgever, ben je een zelfstandige in bijberoep. Je werkt minstens halftijds als loontrekkende, of minimum 6/10 van een volledig lesrooster als leerkracht. Je kan ook als student al zelfstandig ondernemer worden.

Qua verplichtingen zijn er geen verschillen. Je moet dezelfde attesten hebben en dezelfde formaliteiten doorlopen. De minimum sociale bijdragen in bijberoep liggen lager dan de minimum sociale bijdragen in hoofdberoep. Vanaf een bepaald niveau van inkomsten komt dit echter overeen met de sociale bijdragen in hoofdberoep. Meer info over het sociaal statuut en de sociale bijdragen vind je bij het Rijksinstituut voor de Sociale Verzekering der Zelfstandigen (RSVZ) of via de verschillende sociale verzekeringsfondsen.

Voor- en nadelen
Ondernemersatelier
Kunstenaarsstatuut
De kleine vergoedingsregeling
Uitzendbureau's voor kunstenaars

Voor- en nadelen

Als zelfstandig ondernemer kan je kiezen of je de onderneming start in hoofd- of bijberoep. Beiden hebben hun voor- en nadelen. Starten als zelfstandig ondernemer in bijberoep kan een goede leerschool zijn als je begint met je activiteit. Je hebt als zelfstandige in bijberoep doorgaans meer zekerheid doordat je nog voor een vast inkomen zorgt. Mocht het tegenvallen kan je sneller stoppen omdat je kan terugvallen op dat vast inkomen. Onder een bepaalde inkomensgrens kan je kiezen voor een vrijstelling van sociale zekerheidsbijdragen. Nadeel van een bijberoep is wel dat je je aandacht over twee verschillende jobs moet verdelen. Daardoor is je vrijheid iets beknopter.

Als je als zelfstandig ondernemer in hoofdberoep werkt, zijn er meer risico’s. Je inkomen kan soms lager liggen dan wanneer je nog voor een baas werkt. Het aantal uren ligt bij een zelfstandig ondernemer vaak hoog. Toch heb je een grotere vrijheid, je werkt namelijk enkel voor jezelf en hebt geen verantwoording af te leggen aan een baas. Ook het feit dat je je volledig kan concentreren op je onderneming is een groot pluspunt. 

“Als architect dienen wij 2 jaar verplichte stage te lopen op een architectenbureau. Tijdens de stageperiode hebben wij reeds het statuut van zelfstandige, en worden wij betaald op basis van de geleverde prestaties (uurverloning). Dit heeft het grote voordeel dat je naderhand bv 4/5 of 3/5 kunt werken en de resterende tijd kan spenderen aan eigen werk, en zo je eigen zaak geleidelijk aan kan opbouwen.” - Bart Coenegrachts

Buiten de keuze om in bijberoep op te starten, zijn er nog andere mogelijkheden om je eigen zaak op je eigen tempo uit te bouwen en toch in orde te zijn met de overheid.

Ondernemersatelier

Bij Ondernemersatelier, de activiteitencoöperatie van Limburg, creëren werkzoekenden hun eigen job als ondernemer. Activiteitencoöperaties (er zijn er 12 in België) bieden een begeleide tussenstap naar ondernemerschap voor werkzoekenden die de drempel nog iets te hoog vinden. Met steun van de overheid en met een begeleidingstraject erkend door de VDAB, kunnen kandidaat ondernemers bij een activiteitencoöperatie een traject volgen van maximum 18 maanden:

•  Leren van en met elkaar: max. 6 maanden interactieve uitwerking van het ondernemingsplan en uitzoeken of ondernemen iets voor je is via collectieve, interactieve workshops afgewisseld met individuele sessies.
• Ervaren of het project rendabel is: max. 12 maanden je project uitbouwen door te experimenteren, factureren, klantenbestand op te bouwen, ... kortom alles te doen wat een ondernemer doet en dit onder de vleugels van
  Ondernemersatelier.

Gedurende het hele traject behoudt de uitkeringsgerechtigde kandidaat ondernemer zijn uitkering en kan hij een vrijstelling bekomen van de RVA van max. 18 maanden. Dan pas besluit de kandidaat ondernemer om al dan niet te starten als zelfstandige. Een risicoloze tussenstap naar ondernemerschap! 

De kleine vergoedingsregeling

De kleine vergoedingsregeling voor kunstenaars is een forfaitaire kostenvergoeding die vrijgesteld is van sociale bijdragen en belastingen. Je kan een kleine vergoeding vragen voor het leveren van een artistieke prestatie of het maken van een artistiek werk. Let wel op: je mag maar een maximum bedrag per dag (sinds 2011 114,60 euro) en jaar (ongeveer 2.291,90 euro) verdienen. Ook het aantal dagen is beperkt tot 30 per jaar. Meer informatie vind je op de website van het Kunstenloket.

“Nadat ik informatie had ingewonnen bij T-heater, ben ik ten rade gegaan bij het Kunstenloket in Brussel. Daar heb ik de mogelijkheid voor de kleine vergoeding leren kennen.” - Roos de Krom 

Kunstenaarsstatuut

Als kunstenaar kies je ook voor het werknemers- of het zelfstandigenstatuut. Het kunstenaarsstatuut is geen apart statuut in de sociale zekerheid. Het basisprincipe van het kunstenaarsstatuut is dat ‘iedereen die een artistieke prestatie levert en/of artistieke werken produceert, in opdracht van een natuurlijke persoon of rechtspersoon en
tegen betaling van een loon’, het statuut van werknemer heeft. De persoon die jou betaalt voor deze prestatie is de werkgever. In vergelijking met het gewone werknemersstatuut is er geen gezagsrelatie. Het voordeel voor de kunstenaar is dat je losse opdrachten kan uitvoeren in het werknemerstatuut en je als werknemer een betere sociale bescherming geniet dan als zelfstandige. Bovendien kan je, als je hier recht op hebt, dit combineren met een werkloosheidsuitkering voor de momenten dat je geen opdracht hebt. De werkloosheidsreglementering kent dus bijzondere voordelen toe aan kunstenaars.

Meer informatie over het kunstenaarsstatuut kan je vinden op de website van het Kunstenloket. 

Uitzendbureau’s voor kunstenaars

T-heater (T-Interim) en Tentoo zijn uitzendbureau’s erkend als Sociaal Bureau voor Kunstenaars (SBK). De uitzendbureau’s bieden aan freelancers en hun opdrachtgevers de mogelijkheid om kortetermijn-contracten binnen een
wettelijk kader te regelen met een minimum aan administratie. Als freelancer word je een werknemer van het uitzendbureau voor de duur van een opdracht. Het bureau factureert op zijn beurt de opdracht aan het overeengekomen tarief aan de opdrachtgever. Verder houdt het uitzendbureau de verplichte sociale bijdragen en belastingen in. Tenslotte staat het in voor de tijdige uitbetaling van het nettoloon aan de freelancer en voor de aflevering van de sociale documenten. Als freelancer geniet je op die manier van het statuut van werknemer, en bouw je je rechten op binnen de sociale zekerheid voor werknemers. Dit betekent onder meer dat je recht hebt op eindejaarspremie, vakantiegeld,verzekering, opbouw van pensioenrechten en werkloosheidsuitkering.

Ook de Steungevende Maatschappij voor ARTiesten, SMart, is in 1998 in het leven geroepen om kunstenaars, technici en tijdelijke werknemers te helpen met hun complexe administratie, eigen aan de artistieke sector in België. SMart is juridisch geen werkgever (dus geen SBK) maar een gemandateerde uitbetaler, die voorziet in een fonds dat de uitbetaling van de lonen garandeert. Daarnaast kan je bij SMart terecht voor het productioneel en boekhoudkundig beheer van je artistieke projecten en voor alles wat je wilde weten over je sociale en fiscale rechten als kunstenaar en over auteursrechten. 

“Tot vandaag werk ik met T-heater (T-interim), Tentoo en Smart, omdat Jensdawn nog maar 2 jaar is en rustig opbouwt. Ik krijg tijd en ruimte om te experimenteren.” - Jens Pieters